Technika Fonesa - metoda szczotkowania zębów dla dzieci i pacjentów z ograniczoną sprawnością manualną
W edukacji przyszłych higienistek i asystentek stomatologicznych technika Fonesa zajmuje szczególne miejsce jako metoda wprowadzająca podstawy higieny jamy ustnej u dzieci oraz osób z ograniczoną koordynacją ruchową.
Choć nie jest techniką zaawansowaną periodontologicznie, jej prawidłowe stosowanie ma duże znaczenie w profilaktyce próchnicy i w kształtowaniu prawidłowych nawyków higienicznych.
Dla osób przygotowujących się do egzaminu zawodowego znajomość wskazań, zasad wykonania oraz ograniczeń tej techniki jest niezbędna.
Czym jest technika Fonesa?
Technika Fonesa to metoda szczotkowania zębów oparta na szerokich, kolistych ruchach szczoteczki wykonywanych na zamkniętych łukach zębowych. W odróżnieniu od metod wibrujących (Bass, Stillman, Charters), technika Fonesa:
✔ nie koncentruje się na strefie poddziąsłowej,
✔ nie wymaga precyzyjnego ustawienia włosia pod kątem do kieszonki,
✔ jest łatwa do nauczenia i powtórzenia przez pacjenta.
Jej głównym celem jest mechaniczne usuwanie płytki nazębnej z powierzchni przedsionkowych zębów oraz nauka regularności w higienie jamy ustnej.
Znaczenie techniki Fonesa w praktyce higienistki
Technika Fonesa znajduje zastosowanie przede wszystkim w
✔ profilaktyce próchnicy u dzieci,
✔ edukacji pacjentów z ograniczoną sprawnością manualną,
✔ instruktażu wstępnym przed wprowadzeniem technik bardziej precyzyjnych.
Nie jest to technika ukierunkowana na leczenie chorób przyzębia ani na oczyszczanie kieszonek dziąsłowych. Dlatego w praktyce klinicznej powinna być traktowana jako metoda podstawowa i adaptacyjna, a nie uniwersalna.
Dla kogo przeznaczona jest technika Fonesa?
Technika Fonesa jest zalecana
✔ dzieciom w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym,
✔ osobom z niepełnosprawnościami ruchowymi lub intelektualnymi,
✔ pacjentom w podeszłym wieku z ograniczoną koordynacją,
✔ osobom rozpoczynającym naukę higieny jamy ustnej.
Nie jest rekomendowana jako technika podstawowa dla
– pacjentów z zapaleniem dziąseł i przyzębia,
– osób z recesjami dziąseł i odsłoniętymi szyjkami,
– pacjentów wymagających oczyszczania poddziąsłowego.
Jak prawidłowo wykonać technikę Fonesa? (Instrukcja krok po kroku)
Ten opis jest szczególnie istotny w kontekście egzaminu zawodowego higienistki stomatologicznej.
Ustawienie szczoteczki
- Pacjent łączy ze sobą zęby,
- Szczoteczka ustawiona jest prostopadle do powierzchni przedsionkowych zębów,
- Włosie obejmuje jednocześnie:
✔ powierzchnię zębów górnych i dolnych,
✔ brzegi dziąseł.
Nie ustawia się włosia pod kątem do kieszonki dziąsłowej.
Rodzaj ruchu
- Wykonuje się szerokie, koliste ruchy szczoteczki,
- Ruchy obejmują:
✔ korony zębów,
✔ okolice przyszyjkowe,
✔ brzegi dziąseł, - Szczoteczka przesuwa się po łukach zębowych w sposób ciągły.
Ruch nie ma charakteru wibracyjnego, lecz obrotowy i dynamiczny.
Zakres i kolejność
- Najpierw oczyszcza się:
✔ powierzchnie przedsionkowe łuku górnego i dolnego przy zwarciu, - Następnie:
✔ powierzchnie żujące zębów ruchami poziomymi,
✔ powierzchnie językowe i podniebienne – ruchami wymiatającymi lub kolistymi.
Każdy odcinek powinien być szczotkowany przez co najmniej 10 – 15 ruchów kolistych.
Najczęstsze błędy przy technice Fonesa
- Pomijanie powierzchni językowych i podniebiennych,
- Zbyt duży nacisk prowadzący do urazów mechanicznych,
- Ograniczenie szczotkowania wyłącznie do ruchów kolistych bez oczyszczania powierzchni żujących,
- Stosowanie tej techniki u pacjentów z zaawansowanymi chorobami przyzębia.
Technika Fonesa a profilaktyka próchnicy
U dzieci i pacjentów o niskim poziomie sprawności manualnej głównym celem jest
✔ redukcja biofilmu na powierzchniach gładkich,
✔ ograniczenie retencji płytki nazębnej,
✔ wykształcenie nawyku regularnego szczotkowania.
Technika Fonesa umożliwia skuteczne usuwanie płytki z powierzchni przedsionkowych, jednak nie zapewnia dokładnego oczyszczania okolic przyszyjkowych i przestrzeni międzyzębowych, dlatego powinna być uzupełniana:
- nitkowaniem lub szczoteczkami międzyzębowymi (jeśli wiek i sprawność pacjenta na to pozwalają),
- nadzorem rodzica lub opiekuna.
Technika Fonesa w kontekście egzaminu zawodowego
Na egzaminie zawodowym mogą pojawić się pytania typu
„Wskaż technikę szczotkowania zalecaną u dzieci”
„Opisz metodę Fonesa”
„Dla jakiej grupy pacjentów przeznaczona jest technika Fonesa?”
Najważniejsze elementy, które powinna znać higienistka stomatologiczna:
✔ ruchy koliste na zamkniętych łukach zębowych,
✔ brak wprowadzania włosia do kieszonek dziąsłowych,
✔ zastosowanie głównie u dzieci i osób z ograniczoną koordynacją,
✔ ograniczona skuteczność w profilaktyce chorób przyzębia.